Παρασκευή, 15 Απριλίου 2011

Πρωτοφανής αραίωση στο στρώμα του όζοντος πάνω από την Αρκτική


Στη διάρκεια του περασμένου Μαρτίου, ο δορυφόρος Envisat τηςΕSA κατέγραψε αραίωση σε ποσοστό 40% στο προστατευτικό στρώμα του όζοντος πάνω από την Ευρώπη και το βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό.

Οι επιστήμονες αποδίδουν την πρωτοφανή αυτή μείωση σε ασυνήθιστα ισχυρούς ανέμους, οι οποίοι είχαν ως αποτέλεσμα ψυχρές αέριες μάζες να απομονωθούν στη διάρκεια του χειμώνα γύρω από το Βόρειο Πόλο και εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες να θυμίζουν τις ακραίες συνθήκες που συναντά κανείς το χειμώνα στην Ανταρκτική.Με το θερμό 'Ηλιο του Μαρτίου, η θερμοκρασία αυξήθηκε απότομα με αποτέλεσμα να απελευθερωθούν άτομα χλωρίου και βρωμίου, γνωστά για την καταστροφική τους δράση στο στρώμα του όζοντος στη στρατόσφαιρα, το οποίο βρίσκεται σε ύψος περίπου 20 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης.  


H κατανομή της θερμοκρασίας πάνω από την Αρκτική
Το στρώμα του όζοντος λειτουργεί σαν ένα φίλτρο το οποίο προστατεύει τη Γη από τη βλαβερή υπεριώδη ακτινοβολία του Ήλιου τόσο για τη θαλάσσια ζωή, όσο και για τον ίδιο τον άνθρωπο, αφού είναι ένας από τους φυσικούς παράγοντες που σχετίζεται με την εμφάνιση καρκίνου του δέρματος και καταρράκτη.
Οι θερμοκρασίες που επικρατούν στην Αρκτική διαφοροποιούνται σημαντικά από τη μία χρονιά στην άλλη. Ο περσινός χειμώνας χαρακτηρίστηκε από σχετικά υψηλές θερμοκρασίες και σχεδόν μηδενική απώλεια του όζοντος. Αντίθετα, εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες είχαν παρατηρηθεί πάνω από το Βόρειο πόλο το 1997.
Οι επιστήμονες μελετούν τώρα γιατί ο χειμώνας του 2011 και του 1997 ήταν τόσο ψυχροί στην Αρκτική και εάν συνδέονται με κλιματικές αλλαγές, οι οποίες οφείλονται σε ανθρωπογενείς παράγοντες.
 


H κατανομή του όζοντος το 2010 και 2011
Ο Δρ Μark Weber από το Πανεπιστήμιο της Βρέμης κάνει λόγο για συνεχή μείωση της μέσης θερμοκρασίας στη στρατόσφαιρα, το δεύτερο στρώμα της ατμόσφαιρας, αμέσως πάνω από την τροπόσφαιρα, που θα οδηγήσει σε περαιτέρω αραίωση του στρώματος του όζοντος.
«Από την άλλη, μελέτες έχουν δείξει ότι η κυκλοφορία αερίων μαζών στη στρατόσφαιρα μπορεί να ενισχυθεί στο μέλλον, και τελικά όζον να μεταφερθεί από τους τροπικούς προς μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη και η τρύπα του όζοντος πάνω από την Αρκτική να μειωθεί.»
Θα χρειαστούν ακόμα περισσότερες μελέτες, ωστόσο, προκειμένου να δωθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό. To πρόγραμμα της ESA για την κλιματική αλλαγή έχει, μεταξύ άλλων, σκοπό να ενισχύσει τη χρήση δορυφορικών δεδομένων που έχουν συγκεντρωθεί μέχρι σήμερα για τη λεπτομερή μελέτη της μεταβολής του όζοντος στη στρατόσφαιρα.
«Ο δορυφόρος Envisat συγκεντρώνει μετρήσεις που είναι απαραίτητες για να μπορέσουν οι επιστήμονες να διακρίνουν εάν οι μεταβολές στη συγκέντρωση του όζοντος οφείλονται σε χημικά αέρια που διασπούν τα μόρια του όζοντος ή σε κλιματικές μεταβολές που επηρεάζουν και τη στρατόσφαιρα», σχολιάζει ο Δρ Weber.
Τα αέρια που εξασθενούν το στρώμα του όζοντος έχουν περιοριστεί σταδιακά, σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ. Η παρουσίαση τους όμως συμβάλλει ακόμα και σήμερα στην διάσπαση του όζοντος στη στρατόσφαιρα που είναι περισσότερο αισθητή όταν οι θερμοκρασίες στη διάρκεια του Αρκτικού χειμώνα είναι ιδιαίτερα χαμηλές.
esa.int

Ξεκίνησε η αποστολή της ESAστην Αρκτική


printer friendly page


 

Για να εξασφαλίσουν ότι ο δορυφόρος CryoSat συγκεντρώνει τα πιο ακριβή στοιχεία για τους πάγους στους πόλους της Γης, οι επιστήμονες της ESA και της NASAξεκίνησαν από κοινού εκστρατεία συλλογής μετρήσεων στις περιοχές πάνω από τις οποίες διέρχεται.
 
Ο δορυφόρος CryoSat εκτοξεύτηκε πριν από ένα χρόνο, στις 8 Απριλίου του 2010, για να χαρτογραφήσει τις εκτάσεις της Ανταρκτικής και της Αρκτικής που καλύπτονται απο πάγο. Από ψηλά διακρίνονται παγωμένες οροσειρές και κοιλάδες που άφησε πίσω του το χιόνι που εδώ και χιλιάδες χρόνια δεν έλιωσε.  
 
Καθώς περιστρέφεται γύρω από τη Γη σε ύψος μικρότερο από οποιοδήποτε άλλο δορυφόρο, με τη βοήθεια υπερσύγχρονων ραντάρ, οCryoSat προσφέρει ακριβείς μετρήσεις του πάχους των πάγων που θα επιτρέψουν τους επιστήμονες να απαντήσουν σε κρίσιμα ερωτήματα.
Ποια είναι η επίδραση των κλιματικών αλλαγών στο λιώσιμο των πολικών πάγων και αντίστροφα, σε ποιο βαθμό η συρρίκνωση τους μπορεί να επιταχύνει την υπερθέρμανση του πλανήτης μας είναι μονάχα δύο από τα ερωτήματα στα οποία επιχειρεί να δώσει απάντηση ο CryoSat.
 

Δικινητήριο υδροπλάνο τύπου Twin Otter
Ωστόσο, όπως και σε κάθε αποστολή παρατήρησης της Γης, η ακρίβεια των δορυφορικών μετρήσεων είναι απαραίτητο να επιβεβαιωθεί μέσα από τη σύγκρισή τους με αντίστοιχες μετρήσεις στην επιφάνεια της Γης. Κάτι τέτοιο, όμως, απαιτεί ένα ταξίδι στο αφιλόξενο περιβάλλον του Αρκτικού κύκλου.
Ο Τοmmaso Parrinello που ηγείται της αποστολής από την πλευρά της ESA δήλωσε ότι «αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες, καθώς για πρώτη φορά θα πραγματοποιηθούν ταυτόχρονα μετρήσεις του πάχους του πολικού πάγου από το διάστημα, τον αέρα και το έδαφος.»
Για ένα μήνα ομάδες επιστημόνων στη Γροιλανδία, στο αρχιπέλαγοςSvalbard στη Νορβηγία, τη νήσο Devon και την περιοχή Alert στο βόρειο Καναδά θα συλλέξουν μετρήσεις στο έδαφος. Παράλληλα, αεροπλάνα που θα συγκεντρώνουν μετρήσεις από τον αέρα.
 

Μετρήσεις από το έδαφος
Στην προσπάθεια αυτή, η ΕSA συνεργάζεται με τη NASA, η οποία ως μέρος του προγράμματοςIcebridge συμμετέχει στις πτήσεις πάνω από τις περιοχές όπου πραγματοποιούνται μετρήσεις του πάχους των πολικών πάγων από το έδαφος και από το δορυφόρο CryoSat.
Σύμφωνα με τον Malcolm Davidson της ΕSA, μέσα από τη συνεργασία αυτή θα χρησιμοποιηθούν διαφορετικά επιστημονικά όργανα για να συγκεντρωθούν μετρήσεις για το χιόνι και τον πάγο που θα βοηθήσουν τους επιστήμονες να αξιολογήσουν τις παρατηρήσεις των δορυφόρων CryoSatκαι ICESat.
«Είναι μία μοναδική ευκαιρία να διερευνήσουμε τις δυνατότητες που προσφέρουν οι δύο αποστολές της ESA και της NASA για να σχεδιάσουμε λεπτομερείς χάρτες του χιονιού και του πάγου που καλύπτουν τόσο την ξηρά όσο και τη θάλασσα στην Αρκτική,» τόνισε ο Δρ Davidson.
 

Πολικοί πάγοι
Toν προσεχή Μάιο, την ομάδα επιστημόνων τηςESA που έχει εγκατασταθεί στη Γροιλανδία θα επισκεφθεί αντιπροσωπεία του WWF Ολλανδίας. Το ενδιαφέρον του WWF για τα αποτελέσματα από τη Γροιλανδία πηγάζει από το γεγονός ότι το έδαφος της Ολλανδίας βρίσκεται σε μεγάλο ποσοστό κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Επιπλέον, «καθώς το WWF βασίζεται σε αποτελέσματα επιστημονικών ερευνών, οι προσπάθειες που γίνονται προκειμένου να καταλάβουμε περισσότερα για τις επιπτώσεις που έχει η αλλαγή του κλίματος στην Αρκτική έχουν ιδιαίτερη σημασία για εμάς,» εξηγεί ο Johan van de Gronden, Γενικός Σύμβουλος του WWFΟλλανδίας.
«Ο δορυφόρος της ESA CryoSat επιτρέπει τον λεπτομερή καθορισμό αλλαγών στο πάχος των πάγων που μπορεί να είναι από μερικά μέτρα μέχρι πέντε χιλιόμετρα στην Ανταρκτική. Τα στοιχεία αυτά θα συμβάλλουν στη λήψη αποφάσεων για την περιοχή στην οποία οι συνέπειες της υπερθέρμανσης είναι πιο αισθητές από οπουδήποτε αλλού.»
Τα τελευταία νέα από την εκστρατεία στην Αρκτική θα δημοσιεύονται στοιστολόγιο της αποστολής CryoSat

esa.int

To Mars Express φωτογραφίζει γειτονικά ηφαίστεια στον 'Αρη




Hφαίστεια στην επιφάνεια του Άρη
 
4 April 2011
Πρόσφατες εικόνες από Ευρωπαϊκό διαστημόπλοιο Mars Express, που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον κόκκινο πλανήτη, απεικονίζουν ηφαίστεια καλυμμένα από ομίχλη. Η δραστηριότητα τους έχει σταματήσει χιλιάδες χρόνια πριν, αλλά οι πλαγιές τους είναι σημαδεμένες από τις συνεχείς προσκρούσεις μικρών και μεγαλύτερων μετεωριτών.
 
Για τις νέες εικόνες της επιφάνειας του Άρη χρησιμοποιήθηκαν παρατηρήσεις που είχαν συγκεντρωθεί από τις 25 Νοεμβρίου 2004 μέχρι τις 22 Ιουνίου 2006, στη διάρκεια τριών πλήρων περιστροφών του διαστημόπλοιου Mars Express.
Ο μεγάλος αριθμός ανενεργών ηφαιστείων στην επιφάνεια του πλανήτη Άρη μαρτυράει το πλούσιο ηφαιστειακό παρελθόν του. Ανάμεσά τους και το μεγαλύτερο ηφαίστειο του ηλιακού μας συστήματος, το όρος Όλυμπος με ύψος μεγαλύτερο από 24 χιλιόμετρα και διάμετρο 500 χιλιομέτρων.  

Tα ηφαίστεια Ceranius Tholusκαι Uranius Tholus
Στην επιφάνεια του Άρη υπάρχουν ακόμα 20 μικρότερα ηφαίστεια γνωστά με το όνομά τους, όπως το Ceranius Tholus. Προς μεγάλη έκπληξη των επιστημόνων, που δεν περίμεναν κάποια αλλαγή στο ανενεργό αυτό ηφαίστειο, κατά τη δεύτερη περιστροφή του Μars Express, η κορυφή του ήταν σκεπασμένη από σύννεφα πάγου.
Τα σύννεφα πάγου είχαν χαθεί μέχρι την επόμενη φορά που το διαστημόπλοιο πέρασε πάνω από το ηφαίστειο για να συγκεντρώσει νέες παρατηρήσεις που θα συμπλήρωναν την εικόνα της ηφαιστιογενής περιοχής. Για αυτό το λόγο και διακρίνεται μία έντονη λευκή γραμμή στην τελική εικόνα.
Η λατινική λέξη "tholus" σημαίνει κωνικός θόλος και η βάση του Ceraunius Tholus έχει διάμετρο 130 χιλιόμετρα και ύψος 5,5 χιλιόμετρα. Η επίπεδη καλδέρα στην κορυφή του έχει διάμετρο 25 χιλιόμετρα. Το τοπίο δεν αλλάζει σημαντικά λίγα χιλιόμετρα μακριά, εκεί όπου βρίσκεται το ηφαίστειο Uranius Tholus, παρόλο που οι διαστάσεις του είναι μικρότερες.
Οι απότομες πλαγιές των δύο ηφαιστείων είναι αυλακωμένες από χαράδρες, σημάδια που άφησαν πίσω τους παλαιότερες εκρήξεις. Η μεγαλύτερη χαράδρα διακρίνεται στις πλαγιές του Ceraunius Tholus και έχει μήκος περίπου 3,5 χιλιόμετρα και βάθος 300 μέτρα.
 

Χαρακτηριστικά των Ceranius Tholus καιUranius Tholus
Παρόλο που οι επιστήμονες δεν έχουν μέχρι σήμερα δώσει μία εξήγηση για πως σχηματίστηκε, υποθέσεις γίνονται ότι λάβα που κυλούσε στις πλαγιές του έλιωσε τον πάγο που κάλυπτε το ηφαίστειο στο σημείο εκείνο. Ο κρατήρας Rahe στον οποίο καταλήγει σχηματίστηκε από πρόσκρουση μετεωρίτη.
Η επίπεδη καλδέρα στην κορυφή του ηφαιστείου Ceraunius Tholus προδίδει την υπάρξη λίμνης στο απώτερο παρελθόν του Άρη, τότε που η ατμόσφαιρα του ήταν πυκνότερη. Είναι πιθανό, όμως, το νερό από τον πάγο ο οποίος κάλυπτε το ηφαίστειο και έλιωσε να γέμισε την κοιλότητα που σχηματίστηκε αφότου υποχώρησε η κορυφή του ηφαιστείου.
Όπως η Σελήνη και ο Ερμής, έτσι και ο Άρης δεν παρουσιάζει ίχνη τεκτονικών πλακών οι οποίες συγκλίνουν κατά μήκος μεγάλων ορεινών όγκων. Στην απουσία κίνησης των τεκτονικών πλακών αποδίδουν οι επιστήμονες τον μεγάλο αριθμό ηφαιστείων στην επιφάνεια του Άρη.
Καθώς οι τεκτονικές πλάκες παραμένουν ακίνητες, στα σημεία όπου αναβλύζει μάγμα από το εσωτερικό του πλανήτη, εμφανίζονται ηφαίστεια που με το πέρασμα των αιώνων μεγαλώνουν. Κάποια μπορεί να είναι ακόμα ενεργά, αλλά δεν έχουν εκραγεί για πολλά χιλιάδες χρόνια. 

esa.int